Σάββατο, 22 Δεκεμβρίου 2012

Θεσσαλονίκη : Η πρώτη εφαρμογή ευρωπαϊκής πολεοδομίας του 20αιώνα

«Η πρώτη μεγάλη εφαρμογή της ευρωπαϊκής πολεοδομίας του 20αιώνα» ήταν ο σχεδιασμός του Ε. Εμπράρ για την ανοικοδόμηση της Θεσσαλονίκης, μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1917, ανέφεραν, πανεπιστημιακοί, σε ημερίδα, με αφορμή τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης.
Την εκδήλωση, με τίτλο «Ο Ερνέστ Εμπράρ και η ανάδυση της σύγχρονης Θεσσαλονίκης» διοργάνωσαν, την Πέμπτη  το βράδυ, στο νέο κτίριο του Μεγάρου Μουσικής, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας (Κέντρο Πολιτισμού), το ΤΕΕ/ΤΚΜ και το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ.
Όπως τόνισαν οι ομιλητές, η Θεσσαλονίκη κατέκτησε μια ξεχωριστή θέση και μια ιδιαίτερη φυσιογνωμία, από την άποψη της αστικής αρχιτεκτονικής, χάρη στην πρωτοποριακή σχεδίαση του Γάλλου αρχιτέκτονα, πολεοδόμου και αρχαιολόγου, Ε. Εμπράρ, αλλά και στην συνεργασία και στην υποστήριξη που είχε από την κυβέρνηση της εποχής του Ελευθερίου Βενιζέλου με υπουργό Συγκοινωνιών τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου, οι οποίοι και χρειάστηκε να λάβουν ρηξικέλευθες αποφάσεις, ακόμη και να συγκρουστούν με συμφέροντα, για να αναπλάσουν την πόλη, μετά την πυρκαγιά του 1917, σύμφωνα με τις πιο προωθημένες για την εποχή αρχιτεκτονικές φόρμες. Ιδιαίτερο ρόλο για την τελική εικόνα της Θεσσαλονίκης έπαιξαν ένα πλήθος από παράγοντες, όπως οι επιδιώξεις των ασφαλιστικών εταιριών, τοπικά συμφέροντα που επεδίωξαν να «ψαλιδίσουν» την εφαρμογή του σχεδίου για ιδιωτικό όφελος, ενστάσεις άλλων αρχιτεκτόνων, ορισμένοι εκ των οποίων πρότειναν ακόμη και την κατεδάφιση του …Λευκού Πύργου και οπωσδήποτε οι τρέχουσες ανάγκες στέγασης των πληγέντων και των καταστημάτων από την καταστροφική πυρκαγιά που είχε προηγηθεί. Αποτέλεσμα ήταν το σχέδιο να εφαρμοστεί μερικώς με τροποποιήσεις και κάποια τμήματα, όπως η πλατεία Αριστοτέλους να παραδοθούν πολύ αργότερα από το χρονοδιάγραμμα που είχε οριστεί. Από σχετική έρευνα στο αρχείο πολεοδομίας προκύπτει ότι, αν και υπήρχαν κατατεθημένα σχέδια απο το 1921, εκδόθηκαν κατά τον μεσοπόλεμο άδειες με μελέτες του 1928 μέχρι και το 1939. Οι επιβεβλημένες όψεις της οδού Αριστοτέλους αναθεωρήθηκαν με τροποποιητικά διατάγματα, κυρίως του 1935 και του 1954.
«Μοναδικό σε έκταση και στόχους ελληνικό πολεοδομικό εγχείρημα της νεότερης ιστορίας» χαρακτήρισε η καθηγήτρια του τμήματος Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ Αλέκα Γερόλυμπου, τον ανασχεδιασμό της Θεσσαλονίκης το 1917, μετά την μεγάλη πυρκαγιά κατά την οποία είχαν καεί περίπου 9500 κτίρια, 16 με 60 συναγωγές, πάρα πολλά τζαμιά, τρεις μεγάλες χριστιανικές εκκλησίες και νεότερα κτίσματα της εποχής του οθωμανικού εκσυγχρονισμού. «Στη Θεσσαλονίκη χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα η τοπική παράδοση για τη διαφοροποίηση της δεύτερης μεγαλύτερης ελληνικής πόλης από το εκλεκτισμό της τουρκοκρατίας», σημείωσε ο καθηγητής του τμήματος Αρχιτεκτόνων του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Βασίλης Κολώνας. Σχολίασε την άποψη σύμφωνα με την οποία «υποτίθεται ότι τα αρχικά σχέδια του Εμπράρ…πολτοποιήθηκαν», λέγοντας ότι η ανεύρεση αρκετών πρωτοτύπων το τελευταίο διάστημα «αφήνει ελπίδες ότι ίσως να διασώθηκαν κι άλλα».
Τέλος ο καθηγητής του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ, Νίκος Καλογήρου χαρακτήρισε «εντυπωσιακό παράδειγμα συνολικής πολεοδομικής επέμβασης στον αστικό χώρο» την ανάπλαση με βάση τα σχέδια του Εμπράρ, «η οποία στηρίχθηκε σε μια ιεραρχημένη και διορατική επισήμανση των αναγκαίων θεσμικών, οικονομικών και τεχνικών μεταρρυθμίσεων», με αποτέλεσμα «τη μεταβολή της κλίμακας της πόλης, την αναδιάρθρωση του οδικού δικτύου και την ανανέωση του αρχιτεκτονικού χαρακτήρα". Τη διορατικότητα του Ερνέστ Εμπράρ για το σχεδιασμό της νεότερης Θεσσαλονίκης, επισήμανε κατά τον χαιρετισμό του στην εκδήλωση ο υπουργός Μακεδονίας-Θράκης, Θεόδωρος Καράογλου. "Η Θεσσαλονίκη, που φέτος γιορτάζει έναν αιώνα ελευθερίας, μας δείχνει τον δρόμο. Χρέος μας είναι να τον ακολουθήσουμε" πρόσθεσε ο υπουργός. Την ανάγκη ορθολογικού σχεδιασμού για τις ελληνικές πόλεις, «με οραματικούς, αλλά ταυτόχρονα ρεαλιστικούς στόχους» υπογράμμισε με αφορμή την εκδήλωση ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΚΜ, Τάσος Κονακλίδης. «Ελπίζω αυτή η οξυδερκής επιλογή να μη μείνει ως μοναδική καταγραφή στη σύγχρονη ιστορία, αλλά να βρει μιμητές», σημείωσε ο κ. Κονακλίδης.
Στον νέο κτίριο του Μεγάρου Μουσικής φιλοξενείται μέχρι τις 31 Ιανουαρίου και η έκθεση «Θεσσαλονίκη 100 συν», η οποία παρουσιάζει περίπου 500 εκθέματα (φωτογραφίες και αρχιτεκτονικά σχέδια) και είναι ανοιχτή και σε σχολεία, ενώ για παράλληλες εκδηλώσεις όσοι επιθυμούν μπορούν να ενημερώνονται από την ιστοσελίδα του ΤΕΕ/ΤΜΚ.