Παρασκευή, 31 Μαΐου 2013

Κάπνισμα: Ο δολοφόνος της σύγχρονης εποχής

Το κάπνισμα αποτελεί την κυριότερη αιτία πρώιμης αποτρεπτής θνησιμότητας στις ανεπτυγμένες χώρες. Αποτελεί ουσιαστικά μία παγκόσμια πανδημία και ο βλαπτικότερος παράγοντας για την ανθρώπινη υγεία. Κάπνισμα και Υγεία
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) εκτιμά ότι το ένα τρίτο του παγκόσμιου ενήλικου πληθυσμού, δηλ. 1,1 δισεκατομμύρια άνθρωποι, είναι καπνιστές και ότι ο καπνός προκαλεί 3,5 εκατομμύρια θανάτους ετησίως σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ποσοστό που ισοδυναμεί με 10.000 θανάτους την ημέρα από ασθένειες που σχετίζονται με το κάπνισμα, ενώ οι οφειλόμενοι στο κάπνισμα θάνατοι είναι περισσότεροι από το άθροισμα των θανάτων από τα πυροβόλα όπλα, τα ναρκωτικά, τις αυτοκτονίες, το AIDS και τα αυτοκινητιστικά ατυχήματα. Με τον τρέχοντα ρυθμό εξέλιξης, μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 2020, οι θάνατοι θα έχουν αυξηθεί σε περίπου 10 εκατομμύρια ετησίως.
Το κάπνισμα προκαλεί τουλάχιστον 25 απειλητικές για τη ζωή ασθένειες ή ομάδες ασθενειών και αποτελεί μείζονα παράγοντα κινδύνου σε οκτώ από τις 16 κύριες αιτίες θανάτου ανθρώπων ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών. Επίσης, το άμεσο και το έμμεσο κόστος της θεραπείας των νοσημάτων που σχετίζονται με το κάπνισμα αποτελεί τεράστια επιβάρυνση για τον προϋπολογισμό της υγείας, παγκοσμίως (WHO 2007).
Η βλαπτική επίδραση του καπνίσματος οφείλεται σε ένα μεγάλο αριθμό τοξικών ουσιών που βρίσκονται στον καπνό. Ορισμένες από αυτές υπάρχουν ήδη από τη φυτική κατάσταση του καπνού, αλλά οι περισσότερες παράγονται κατά την καύση του τσιγάρου, στη ζώνη πυρόλυσης, όπου επικρατεί θερμοκρασία 950 βαθμών Κελσίου.
Στον καπνό του τσιγάρου έχουν ανιχνευθεί, είτε ως αέρια είτε ως μικροσκοπικά σωματίδια, περισσότερες από 4.000 διαφορετικές ουσίες, μεταξύ των οποίων και η νικοτίνη, καθώς και περισσότερες από 250 γνωστές καρκινογόνες ουσίες. Η νικοτίνη είναι εθιστική, αλλά όχι καρκινογόνος, ενώ το κάπνισμα τσιγάρων με χαμηλότερα επίπεδα πίσσας και νικοτίνης δεν παρέχει κανένα όφελος για την υγεία (Εθνικό Σχέδιο Δράσης Για το Κάπνισμα 2008-2012).

Νικοτίνη 
Νικοτίνη ονομάζεται το αλκαλοειδές, το οποίο απαντάται σε σχετικά μεγάλες ποσότητες στα φύλλα του καπνού.

Φυσικές και χημικές ιδιότητες
Είναι υγρό άχρωμο, λιπαρό και ισχυρά δηλητηριώδες, με έντονη οσμή και ιδιαίτερα πικρή γεύση. Διαλύεται στο νερό, στην αιθυλική αλκοόλη (οινόπνευμα) και στον αιθέρα. Με θέρμανση αναδίδει ατμούς ισχυρά δηλητηριώδεις και αναφλέξιμους, ενώ σε θερμοκρασίες άνω των 55οC μπορεί να σχηματίσει με τον αέρα εκρηκτικά μίγματα. Το γεγονός ότι η νικοτίνη καίγεται στον αέρα είναι αυτό που κάνει δυνατό το κάπνισμα, καθώς από τα 20 mg περίπου που περιέχει ένα τσιγάρο μόνο το 1 mg περίπου εισπνέεται. Η νικοτίνη, όπως όλα τα αλκαλοειδή, είναι βάση και σχηματίζει άλατα με τα οξέα.

Φυσιολογική δράση

Η νικοτίνη, όταν εισέλθει στον ανθρώπινο οργανισμό μέσω του κυκλοφορικού συστήματος, απορροφάται ταχέως και υπερβαίνει τον αιματεγκεφαλικό φραγμό. Η ημιπερίοδος ζωής της νικοτίνης στον οργανισμό είναι περίπου δύο ώρες. Από φυσιολογικής απόψεως είναι ένα από τα ισχυρότερα δηλητήρια και προσβάλλει τόσο το κεντρικό όσο και το περιφερειακό νευρικό σύστημα. Είναι, επίσης, ουσία η οποία προκαλεί ισχυρότατο εθισμό. Σε πολύ μικρές ποσότητες αποτελεί ισχυρό διεγερτικό και συνεπώς προκαλεί αύξηση των καρδιακών παλμών και της αρτηριακής πίεσης. Προκαλεί, επίσης, ζάλη και ναυτία καθώς και ανορεξία. Ο εθισμός που προκαλεί στους καπνιστές είναι ιδιαίτερα ισχυρός, καθώς μόνο το 20% των συστηματικά καπνιστών καταφέρνουν να κόψουν το κάπνισμα με την πρώτη προσπάθεια. Η αποχή από το κάπνισμα συνήθως προκαλεί, εκτός των συμπτωμάτων στέρησης, ισχυρή αύξηση της όρεξης, με συνέπεια οι καπνιστές να εμφανίζουν έντονη αύξηση σωματικού βάρους ιδιαίτερα κατά τους πρώτους μήνες της διακοπής.
Σε περιπτώσεις δηλητηρίασης από νικοτίνη (έχει παρατηρηθεί σε υπερκατανάλωση καπνού από άτομα που δεν κάπνιζαν συστηματικά, αλλά και σε χρήστες της ουσίας ως εντομοκτόνου), εμφανίζεται σιελόρροια, καυστική γεύση στο στόμα και στο λαιμό, ναυτία, εντερικοί πόνοι, έμετος και διάρροια. Εμφανίζεται, επίσης, και απώλεια νευρικού συντονισμού. Σε περιπτώσεις λήψης μεγάλων δόσεων εμφανίζεται λιποθυμία ή κώμα, δύσπνοια, κυάνωση και τελικά θάνατος. Αν η είσοδος έχει γίνει μέσω του πεπτικού συστήματος, συνιστάται η πλύση στομάχου και η χορήγηση ενεργού άνθρακα. Επειδή η είσοδός της είναι δυνατή και μέσω του δέρματος, συνιστάται στην περίπτωση αυτή η πλύση με άφθονο νερό. Σε περιπτώσεις εισπνοής της χορηγούνται ατροπίνη ή διαζεπάμη.
Οι κύριες βλαπτικές επιπτώσεις του καπνίσματος εντοπίζονται στην αύξηση της συχνότητας εμφάνισης και στην αύξηση της θνησιμότητας των παρακάτω νοσημάτων:
• στεφανιαία νόσο.
• καρκίνο του πνεύμονα, του φάρυγγα, του λάρυγγα, της ουροδόχου κύστης κ.λπ.
• χρόνιες αποφρακτικές πνευμονοπάθειες.
• αγγειακές παθήσεις του εγκεφάλου,

Μύθοι και αλήθειες για το κάπνισμα
Αποδεικνύεται πολύ σημαντικό στις ημέρες μας να ταξινομηθούν όλοι οι μύθοι γύρω από τη βλαβερή συνήθεια του καπνίσματος, και να «αποκατασταθεί η αλήθεια» με την περιγραφή των πραγματικών επιδράσεων του τσιγάρου στον οργανισμό μας:
Μύθος 1 – Τα ‘Ελαφρά’ τσιγάρα δεν βλάπτουν.
Αλήθεια – Κατά τη καύση κάθε τσιγάρου παράγονται 400 βλαβερές ουσίες από τις οποίες οι 40 είναι καρκινογόνες.
Μύθος 2 – Όποτε θελήσω μπορώ να κόψω το τσιγάρο.
Αλήθεια – Είναι δύσκολη η διακοπή του γιατί η νικοτίνη είναι εξαρτησιογόνος ψυχοτρόπος ουσία και προκαλεί εθισμό και έξη.
Μύθος 3 – Δύο τσιγάρα την ημέρα με τον καφέ και μετά το φαγητό δεν βλάπτουν.
Αλήθεια – Είναι σε όλους μας γνωστό ότι όλοι οι καπνιστές ξεκίνησαν και συνέχισαν τη βλαβερή συνήθεια «από αυτά τα δύο καθημερινά τσιγάρα».
Μύθος 4 – Με την πίπα, τα πούρα ή το μάσημα του καπνού δεν εισπνέω σε βάθος τον καπνό οπότε δεν κινδυνεύω.
Αλήθεια – Κάθε χρήση καπνού μπορεί να προκαλέσει καρκίνο και καρδιαγγειακά νοσήματα
Μύθος 5 – Εάν καπνίζω κάνω κακό μόνο σε εμένα.
Αλήθεια – Το παθητικό κάπνισμα μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του πνεύμονα στους μη καπνιστές και αναπνευστικά προβλήματα, ιδιαίτερα στα παιδιά.
Μύθος 6 – Κατά την εγκυμοσύνη μου καπνίζω μόνο λίγα τσιγάρα και έτσι δεν βλάπτω το έμβρυο.
Αλήθεια – Έχει αποδειχθεί πως και τα λίγα τσιγάρα βλάπτουν το έμβρυο διότι η νικοτίνη περνάει στο αίμα του και έτσι μπορεί να γεννηθεί με χαμηλότερο σωματικό βάρος και αναπνευστικά προβλήματα.
Μύθος 7 – Δεν κόβω το κάπνισμα γιατί καπνίζω τόσα χρόνια και ότι κακό ήταν να γίνει έγινε.
Αλήθεια – Έχει αποδειχθεί πως όσα χρόνια και αν καπνίζεις, με την διακοπή του καπνίσματος μειώνεις σημαντικά την πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών και πνευμονικών νοσημάτων καθώς και καρκίνου.
Μύθος 8 – Αν και καπνίζω αισθάνομαι πολύ καλά στην υγεία μου, χωρίς κανένα πρόβλημα στις επιδόσεις μου.
Έχει αποδειχθεί ότι σταδιακά το κάπνισμα μειώνει τις φυσικές ικανότητες, τις αντιστάσεις του οργανισμού και τις σεξουαλικές δραστηριότητες του ατόμου.
- Ευτυχώς, η συνειδητοποίηση του κοινού είναι αρκετά ενθαρρυντική σχετικά με τα μέτρα κατά του καπνίσματος στην Ελλάδα όπως διαφαίνεται και από την Έρευνα της Kappa Research για το Κάπνισμα που πραγματοποιήθηκε το 2008, αν και η καθημερινή πραγματικότητα μας βρίσκει αντιμέτωπους με την ολοκληρωτική μη-εφαρμογή των μέτρων στους χώρους εστίασης και διασκέδασης:
· Στην ερώτηση Θέλετε να διακόψετε το κάπνισμα;
Το 79,8% των καπνιστών απάντησαν πως είναι θετικοί στο να κόψουν το κάπνισμα
· Στην ερώτηση: Όλες οι πρόσφατες επιστημονικές μελέτες οδηγούν στο συμπέρασμα ότι το παθητικό κάπνισμα έχει τις ίδιες περίπου βλαπτικές συνέπειες στον άνθρωπο με το κάπνισμα. Αυτό το δεδομένο πόσο πιστεύετε ότι πρέπει να εντείνει τις προσπάθειες για:
- Απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους
To 88,5% απάντησε "πολύ" ή "αρκετά", δηλαδή είναι ΥΠΕΡ της απαγόρευσης
- Απαγόρευση κάθε μορφής διαφήμισης προϊόντων καπνού
To 82,2% απάντησε επίσης "πολύ" ή "αρκετά", δηλαδή είναι ΥΠΕΡ της απαγόρευσης
· Στην ερώτηση:Εσάς προσωπικά πόσο σύμφωνους θα σας έβρισκε κάθε ένα από τα παρακάτω μέτρα εάν εφαρμοζόταν στη χώρα μας προκειμένου να μειωθούν οι συνέπειες από το κάπνισμα αλλά και ο αριθμός των καπνιστών;
- Πλήρης απαγόρευση του καπνίσματος σε δημόσιους χώρους, υπηρεσίες και χώρους συνάθροισης (εστιατόρια, καφέ, μπαρ κλπ)
To 77,3% απάντησε "πολύ" ή "αρκετά", δηλαδή είναι ΥΠΕΡ της απαγόρευσης
-Πλήρης απαγόρευση άμεσης ή έμμεσης προβολής προϊόντων καπνού
To 82% απάντησε επίσης "πολύ" ή "αρκετά", δηλαδή είναι ΥΠΕΡ της απαγόρευσης

Πηγές:
ü Εθνικό Σχέδιο Δράσης για το Κάπνισμα 2008-2012.
ü Διεύθυνση Αγωγής Υγείας και Πληροφόρησης Υπουργείου Υγείας και Πρόνοιας, Αθήνα 1999.
üi iatrognosi.gr- Νικοτίνη http://iatrognosi.gr/ViewArticle.aspx?trid=256&tid=46
ü ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ, ΚΑΠΑ RESEARCH Απρίλιος 2008