Τρίτη, 18 Ιουνίου 2013

Γιάννης Ταρνανάς – Ο Έλληνας που ξεκλείδωσε τη νόσο του Αλτσχάιμερ


Της Μαριάννας Τζάννε
 
Λένε ότι το χαρακτηριστικό των ευφυών ανθρώπων είναι ο αυτοσαρκασμός, η αίσθηση του χιούμορ και η ικανότητα να δίνουν λύσεις ακόμη και στα πιο σύνθετα προβλήματα της ανθρωπότητας. Η περίπτωση του ψυχολόγου-ερευνητή από τη Θεσσαλονίκη κ. Γιάννη Ταρνανά, που εδώ και λίγους μήνες βρίσκεται στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης, συνδυάζει και τα τρία.
Ο αυτοσαρκασμός και το χιούμορ ξεχειλίζουν. Σε ό,τι αφορά το τρίτο, μέχρι τα τέλη του χρόνου, με την υποστήριξη διακεκριμένων επιστημόνων, της φαρμακευτικής βιομηχανίας Novartis αλλά και του Κέντρου Μακροζωίας του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ της Καλιφόρνιας, οι ασθενείς που νοσούν από αλτσχάιμερ και οι κοντινοί τους άνθρωποι μπορούν να ελπίζουν σε ένα καλύτερο επίπεδο ζωής χάρη στην καινοτομική ιδέα του Ελληνα επιστήμονα.
Η αισιοδοξία δεν πηγάζει από κάποια φαρμακευτική αγωγή αλλά από την αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η σύγχρονη τεχνολογία.
«Την τελευταία φορά που επικοινώνησα με έναν φίλο στην Ελλάδα, η 3χρονη κόρη του είπε στον μπαμπά της ότι του τηλεφώνησε ένα μεγάλο νούμερο! Το παιδί εννοούσε το μέγεθος του τηλεφωνικού αριθμού, καθώς η κλήση προερχόταν από την Ελβετία. Τώρα που το σκέφτομαι, ίσως να είχε δίκιο», λέει και ξεσπά σε γέλια ο κ. Ταρνανάς, ο οποίος εδώ και 12 χρόνια έχει αφοσιωθεί στη νόσο του Αλτσχάιμερ. «Ζούμε περισσότερο, με αποτέλεσμα ο εγκέφαλος να κάνει… πολλά χιλιόμετρα.
Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής φθείρει τη λειτουργία του μυαλού, με αποτέλεσμα μετά τα 75 έτη οι άνθρωποι να εμφανίζουν νευροεκφυλιστικές αλλοιώσεις, άνοια τύπου αλτσχάιμερ», αναφέρει στο «business stories».
Ο 38χρονος επιστήμονας με το βαρύ βιογραφικό εδώ και έξι μήνες βρίσκεται στο Πανεπιστήμιο της Βέρνης και εργάζεται στο νεοσύστατο Τμήμα Γεροντοτεχνολογίας και Αποκατάστασης. Από τον περασμένο Μάρτιο η ομάδα που έχει συγκροτήσει κατά της σοβαρής νόσου εμπλουτίζεται συνεχώς με νευροεπιστήμονες και μηχανικούς Η/Υ από το Τμήμα Ιατρικής Πληροφορικής του ίδιου πανεπιστημίου, αλλά και ειδικούς άλλων πανεπιστημίων (Leuven στις Βρυξέλες, της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, το Εργαστήριο Βιοπληροφορικής και Ανθρώπινης Φυσιολογίας του Ιόνιου Πανεπιστημίου) και τη βραβευμένη εταιρεία πληροφορικής Loadin. Η startup επιχείρηση εξειδικεύεται στο λογισμικό για την αναγνώριση χειρονομιών και υποστηρίζει τεχνολογικά τη μέθοδο κατά της νευρολογικής νόσου.

Μια εικονική κουζίνα μπορεί να κρατά σε εγρήγορση τη μνήμη
«Η μέθοδός μας στηρίζεται σε μια μη φαρμακευτική αντιμετώπιση της άνοιας με τη βοήθεια της τεχνολογίας της τρισδιάστατης εικονικής πραγματικότητας και της φυσικής αλληλεπίδρασης με τον χρήστη μέσω της κάμερας Kinect της Microsoft.
Η λογική πίσω από αυτή τη μεθοδολογία είναι πως η επανάληψη απλών αλλά και σύνθετων γνωστικών ασκήσεων μέσα σε ρεαλιστικά, τρισδιάστατα περιβάλλοντα εικονικής πραγματικότητας μπορεί να βοηθήσει.
Για παράδειγμα, μια εικονική κουζίνα, ένας εικονικός περίπατος ή μια εικονική περιήγηση σε ένα μουσείο μπορεί να προσφέρει πραγματική γνωστική ενίσχυση ή έστω διατήρηση του νοητικού επιπέδου των ασθενών με άνοια με τον ίδιο τρόπο που η καθημερινή φυσική άσκηση ενισχύει ή επιβραδύνει την αποδυνάμωση της φυσικής υγείας.
Η μεθοδολογία είναι πολύ ισχυρή καθώς ο ρεαλισμός που υπάρχει στο περιβάλλον εικονικής πραγματικότητας επιτρέπει τη μεταφορά της γνωστικής άσκησης σε καθημερινές δραστηριότητες, κάτι που τα συνηθισμένα πνευματικά παιχνίδια ή ασκήσεις Η/Υ δεν μπορούν να επιτύχουν λόγω της αποσύνδεσης της άσκησης που προσφέρουν από τις καθημερινές δραστηριότητες», μας εξηγεί ο κ. Ταρνανάς.
Είναι σημαντικό το γεγονός, όπως αναφέρει, ότι η επιστημονική κοινότητα στην Ελλάδα έχει αρχίσει να κατανοεί «πως η νόσος Αλτσχάιμερ αντιμετωπίζεται μόνο κατά 20%-30% με τα φάρμακα». Επικαλείται επίσης απόψεις άλλων επιστημόνων, όπως ο νευρολόγος κ. Κωνσταντίνος Πετσάνης, που υποστηρίζει ότι «…αντί να ποτίζουμε τους ασθενείς με αντιψυχωσικά και αγχολυτικά φάρμακα, τα οποία -ιδίως κατά τους θερινούς μήνες- αυξάνουν την πιθανότητα των εγκεφαλικών, θα πρέπει να βρούμε τρόπους ώστε να προσαρμοστούν με το περιβάλλον».

Σε πιλοτικό στάδιο σε 250 ασθενείς σε νοσοκομείο της Βέρνης
Η τεχνολογία που έχει αναπτυχθεί μπήκε το 2011 για δύο χρόνια σε πειραματικό στάδιο στην Ελληνική Εταιρεία Νόσου Αλτσχάιμερ και Συναφών Διαταραχών και από τον Απρίλιο δοκιμάζεται σε 250 ασθενείς στο μεγαλύτερο νοσοκομείο της Βέρνης που ασχολείται με τη γεροντική άνοια.
Στόχος είναι να βγει στην αγορά μέχρι τα τέλη του χρόνου, γι’ αυτό και πολύ σύντομα οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να εκδηλώνουν το ενδιαφέρον τους για την τεχνική της σε μια ειδικά διαμορφωμένη ιστοσελίδα.

Ο ψυχολόγος από τη Θεσσαλονίκη έχει απασχολήσει ήδη με το ερευνητικό του έργο κορυφαία μέσα όπως το «Spiegel», το Discovery Channel κ.ά., ενώ η μέθοδος έχει παρουσιαστεί στο παγκόσμιο συνέδριο της Διεθνούς Εταιρείας για τη Νόσο Αλτσχάιμερ το 2012, όπως και σε διεθνή περιοδικά («Journal of Neuroscience Methods» και «Journal of Medical Internet Research»), καθώς και σε επερχόμενα βιβλία όπως το «Serious Games, Alternative Realities, and Play Therapy».
Ξεκίνησε να ασχολείται με την τεχνολογία της εικονικής πραγματικότητας από το 2000, αμέσως μετά το μεταπτυχιακό του στην Αγγλία στο Πανεπιστήμιο του Σάσεξ και λίγο πριν από το διδακτορικό του στη Γερμανία στον τομέα της εικονικής πραγματικότητας. Από το 2006 και έπειτα άρχισε η εφαρμογή της μεθόδου σε άτομα με εγκεφαλικές παθήσεις ή νευροεκφυλιστικές αλλοιώσεις. «Υπάρχει συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ανοιας, την εταιρεία Novartis και το Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ για την περαιτέρω ανάπτυξη της μεθοδολογίας με στόχο την εισαγωγή της στην αγορά με τον καλύτερο και γρηγορότερο δυνατό τρόπο», επισημαίνει ο κ. Ταρνανάς.

Αλμα στην άσκηση του εγκεφάλου
Eάν η τεχνολογία καταφέρει να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη των ανθρώπων που πάσχουν από άνοια, τότε ο κ. Ταρνανάς θα έχει κάνει ένα μεγάλο άλμα κατά της σκοτεινής πλευράς του εγκεφάλου. Η κακή ποιότητα ζωής, η έλλειψη φυσικής άσκησης, το στρες, η κατάθλιψη, η έλλειψη εκπαίδευσης και το κάπνισμα συνηγορούν στην ανάπτυξη της νόσου, όπου στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι έχει προσβάλει περίπου 150.000-200.000 ασθενείς - και πάνω 20 εκατ. παγκοσμίως.
Τα στατιστικά δείχνουν ότι ανάλογα με το επίπεδο Αλτσχάιμερ (η νόσος διακρίνεται σε τρία επίπεδα: πρώιμο, μεσαίο, τελευταίο) η μέθοδος του Ελληνα επιστήμονα μπορεί να οδηγήσει στην επιβράδυνση της νόσου μέχρι και διπλάσια χρόνια από όσο προβλέπουν οι σημερινές φαρμακευτικές θεραπείες.
Για παράδειγμα, στο μεσαίο στάδιο μπορεί να διατηρήσει την ανεξαρτησία και τη λειτουργικότητα του ασθενή κατά 12 έως 15 χρόνια, από 5 έως 10 που είναι η συνήθης εξέλιξη. Την ασθένεια -που κάνει θραύση τα τελευταία χρόνια- μελετά ο κ. Ταρνανάς συστηματικά τα τελευταία έξι χρόνια.
Η θεραπεία βασίζεται σε ένα λογισμικό που κατατάσσεται στην κατηγορία serious gaming (μη ψυχαγωγικό παιχνίδι), με πραγματικό όφελος για την υγεία που γίνεται ένα είδος καθημερινής εγκεφαλικής άσκησης για τους πάσχοντες. «Πάρτε, για παράδειγμα, τον λαβύρινθο. Eίναι ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι που όμως εξασκεί το μυαλό και βοηθά στη λήψη αποφάσεων», λέει ο δημιουργός της ιδέας, που την ονομάζει «Alterniity». Κάτι παρόμοιο αλλά προσαρμοσμένο στις ανάγκες των ασθενών συμβαίνει και με τη μέθοδο που προτείνει για όσους νοσούν από αλτσχάιμερ.