Κυριακή, 28 Ιουλίου 2013

Επιδημία αυτοκτονιών στην Ελλάδα της κρίσης του '30

Ουρές για τη διανομή ψωμιού από εργατικούς φορείς σε ανέργους και πεινασμένους. Μια εικόνα διαρκείας μέχρι το 1933.
Ουρές για τη διανομή ψωμιού από εργατικούς φορείς σε ανέργους και πεινασμένους. Μια εικόνα διαρκείας μέχρι το 1933.
 

«Κοντά στο Σταθμό Λαρίσης ηυτοκτόνησε χθες το πρωί ο άνεργος ιδιωτικός υπάλληλος Αν. Μπουτσούλης, 19 χρόνων. Είχε διωχθεί από ένα γραφείο και δυστυχούσε φρικτά στερούμενος κι αυτό το ψωμί...»
«Στη Γούβα, πίσω από το Εβραϊκό νεκροταφείο αυτοκτόνησε με δυναμίτη ο Π. Κοτιλέας, γέρος 60 χρόνω. Στην αυτοκτονία τον έσπρωξε η εξαθλίωση...»

Πρόκειται για ειδήσεις της ίδιας μέρας (7 Αυγούστου 1933). Μια διπλή αυτοκτονία στο αστυνομικό δελτίο είναι κάτι συνηθισμένο την ευρύτερη περίοδο της οικονομικής κρίσης και της ελληνικής πτώχευσης του 1932. Γίνεται λόγος , τεκμηριωμένος με πλήθος στοιχείων, για επιδημία αυτοκτονιών.
Επιστήμονες της εποχής, αλλά και οι επίσημες Αρχές, συνειδητά ή από πλάνη, επιχειρούν να αμβλύνουν την πεποίθηση της κοινής γνώμης ότι είναι άμεσο αποτέλεσμα της φτώχειας, της ανεργίας και της πείνας, που καλπάζουν πλήττοντας εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες.
Στο πλαίσιο αυτό και σύμφωνα με τις τυπικές δημοσιογραφικές αναλύσεις, που βλέπουν το φως σε όλες σχεδόν τις εφημερίδες, η επιδημία αποδίδεται κυρίως σε «κλιματικούς παράγοντες». Οπως θ' αποδειχθεί δεκαετίες αργότερα σε στατιστικές έρευνες υπάρχουν πράγματι τέτοιοι παράγοντες σε κανονικές συνθήκες λειτουργίας των κοινωνιών, της οικονομίας κ.λπ. Την περίοδο, όμως, εκείνη, η βασικές αιτίες ήταν η ανέχεια, η ανεργία και οι παρενέργειές τους.
  Οι κυβερνήσεις συχνά καταφεύγουν στα κατασταλτικά μέτρα.
Οι κυβερνήσεις συχνά καταφεύγουν στα κατασταλτικά μέτρα.
Πιο τραγικά από ποτέ
Διαβάζουμε, λοιπόν, σε μια από τις αναλύσεις της εποχής: «Το αστυνομικόν δελτίον σημειώνει τον μεγαλύτερον αριθμόν αυτοκτονιών το θέρος με τις μεγάλες ζέστες. Τότε η ζωή γίνεται ανυπόφορος. Το πιο μικρό πράγμα μας κάνει δυστυχείς. Δεν αντέχομεν ούτε εις μικράς ακόμη θλίψεις, όλα τα βλέπουμε τρομερά και δίνουμε τέρμα εις μίαν ζωήν η οποία είναι ανυπόφορος... Εφέτος όμως με την οικονομικήν κρίσιν τα πράγματα φαίνεται ότι θα είναι πιο τραγικά από κάθε άλλη φορά...»
Υπάρχουν και μέρες που καταγράφονται δύο και τρεις και πέντε ακόμη αυτοκτονίες το ίδιο εικοσιτετράωρο. Οι «μονές» και οι απόπειρες περνούν συνήθως απαρατήρητες. Εκτός κι αν πρόκειται για συγκλονιστικές περιπτώσεις. Οπως:
Διαδήλωση στην Αθήνα της κρίσης.
Διαδήλωση στην Αθήνα της κρίσης.
 
- Ο αγρότης Γ. Παπαντωνίου στο Αίγιο. Εβαλε τέλος στη ζωή του, ενώ φοροεισπράκτορες πήγαν να κατασχέσουν το χωράφι του, λόγω χρεών προς την Αγροτική Τράπεζα.
- Ο άνεργος, που έπεσε στις γραμμές μπροστά από το τραμ στην Ομόνοια. Το «ενδιαφέρον» στην τραγωδία ήταν πως η γυναίκα του βγήκε στους δρόμους για να εξασφαλίσει τον επιούσιο. Αυτό δεν το άντεξε ο σύζυγος...
- Δύο νέοι επισιτιστές, οι οποίοι αδυνατώντας να βρουν δουλειά «αποπειράθηκαν ν' αυτοκτονήσουν στο επί της οδού Β. Σοφίας και Μεσογείων δωμάτιό τους, ανάβοντας κάρβουνα και κλείνοντας ασφυκτικά την πόρτα και τα παράθυρα?». Σώθηκαν «χάρη στην επέμβαση γνωστών τους, που έσπασαν την πόρτα».
Μια άλλη «υπόθεση» αποτέλεσε και αντικείμενο χρονογραφήματος: «Μέσα στο καθημερινό φαινόμενο των αυτοκτονιών να και μια περίπτωση ολότελα εξαιρετική. Η Κλειώ Κρυωνά, αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει γιατί μια φίλη της την κατηγόρησε πως την έκλεψε. Κάθε άλλη στη θέση της θα ξεκολλούσε τα μαλλιά της, θα της έκανε μήνυση, μα ν΄ αυτοκτονήσει...»
Ο συγγραφέας εντάσσει την περίπτωση στις καθημερινές αυτοκτονίες των εργαζομένων από την πείνα, και τη στέρηση στους θανάτους από την πείνα και στις απελπιστικές φοβερές πράξει των εξαθλιωμένων (πούλημα παιδιών, του αίματός τους κ.λπ). Τρομακτικό φαινόμενο η ανεργία συμπεραίνει, που θερίζει σήμερα.
Οι αποσπασματικές ειδήσεις την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1933 είναι ενδεικτικές για την κατάσταση που επικρατεί στους εργαζόμενους και τα «κατώτερα στρώματα». Ο κατάλογος είναι πολύ μεγάλος και θ΄ αρχίσει να μικραίνει μόνο με την επερχόμενη οικονομική ανάπτυξη.
Δραματικές εκκλήσεις
«Η ανεργία καθημερινά παίρνει μεγαλύτερες διαστάσεις. Καινούριες χιλιάδες ανέργων προστίθενται στις ήδη υπάρχουσες. Την επέκταση ευνοεί και η πολιτική του κράτους με την εφαρμογή της εκ περιτροπής εργασίας, με τη μη εφαρμογή του 8ώρου στους περισσότερους κλάδους? Η κατάσταση είναι από πάσης απόψεως απελπιστική. Λιποθυμίες στους δρόμους και αυτοκτονίες από πείνα, εξώσεις και πέταγμα στους δρόμους οικογενειών είναι καθημερινά φαινόμενα?» (από έκκληση της Γενικής Συνομοσπονδίας Εργατών (Ενωτική) στην κυβέρνηση για τη λήψη μέτρων, καθώς συμπληρώνεται ένας χρόνος από την πτώχευση του 1932)
Διεθνείς διαστάσεις
Στη χώρα μας πραγματικά η κατάσταση που διαμορφώθηκε το 1932-33 ήταν πραγματικά τραγική και -τηρουμένων των αναλογιών- θυμίζει το κύμα των σημερινών αυτοκτονιών. Δεν υπάρχουν συνολικά στοιχεία για το πλήθος των αυτόχειρων. Αφενός επειδή δεν συγκεντρώνονται ακόμη σχολαστικά από τις Αρχές, αλλά κι επειδή ακόμη η αυτοκτονία θεωρούνταν «αμάρτημα», «στίγμα» και αποκρύπτεται από οικογένειες, που θρηνούν δικούς τους ανθρώπους. Η επιδημία πάντως δεν είναι μόνο ελληνική. Ετσι λ.χ. τα στοιχεία για τις ΗΠΑ αναφέρουν 23.000 αυτοκτονίες την τριετία μετά το κραχ του 1929.
250 - 30.000 ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ
Δεν υπάρχει σπίτι χωρίς άνεργο...
Σε κρίσιμες και μεταβατικές περιόδους, που πλήττεται η κοινωνική συνοχή, οι αυτοκτονίες και απόπειρες αυτοκτονιών πολλαπλασιάζονται. Αρκετές φορές από τις αρχές του 20ού αιώνα το φαινόμενο έχει επισημανθεί στη χώρα μας. Ιδιαίτερα σε διαστήματα όπου παρατηρείται μαζική ανέχεια και πείνα. Για μια σειρά λόγους. Με πρώτο και σπουδαιότερο, όμως, τις οικονομικές κρίσεις. Τα θύματα από τη βιαιότητα της βιοπάλης, αλλά και άλλες αιτίες αποτέλεσαν, μάλιστα, αντικείμενο ιατρικού συνεδρίου στην Αθήνα πριν από 110 χρόνια. Τότε γίνεται λόγος για «επιδημία αυτοκτονιών». Το ίδιο επαναλαμβάνεται αργότερα κατά την περίοδο του εθνικού διχασμού. Επανέρχεται το «νοσηρόν φαινόμενον».
Η μεγαλύτερη αύξηση, όμως, θα παρατηρηθεί μετά το παγκόσμιο κραχ του 1929 και ειδικά στη χώρα μας το 1932-33. Τότε, που κορυφωνόταν δραματικά η «αγνωριστικοποίηση» των εργαζομένων, όπως χαρακτηριζόταν η ραγδαία φτωχοποίηση του πληθυσμού.
Ιστορικοί που έχουν ασχοληθεί με το θέμα, σημειώνουν πως η κρίση είχε συμπαρασύρει τα πάντα. Η φτώχεια και η εξαθλίωση αγκάλιαζαν όλα τα στρώματα. «Ολα φαίνονταν σάπια και άχαρα», γράφει μελαγχολικά ένας απ' αυτούς. «Ανθούν κάθε είδους απατεώνες, καταχραστές και παραχαράκτες. Τα ερωτικά δράματα, τα έκθετα μωρά, οι αυτοκτονίες, αυξάνουν μαζί με την πορνεία... Οι νευρασθένειες πληθαίνουν επικίνδυνα και απότομα...». Στους δημοσιογραφικούς απολογισμούς για το 1932 θεωρείται πρωτοφανές να εξαφανίζονται και ν' αυτοκτονούν εκατοντάδες άτομα! Ανάμεσα στις άλλες αιτίες που αναφέρονται, είναι τα χρέη και οι φόροι, που αυξάνονται βδομάδα παρά βδομάδα.
Η Ελλάδα των 6 εκατ. κατοίκων έχει 250-300.000 ανέργους. Θάνατοι από πείνα καταχωρίζονται σχεδόν κάθε μέρα. Οι μαχητικές διαδηλώσεις για αλεύρι και καλαμπόκι, οι πορείες πεινασμένων και ανέργων βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. «Δεν υπάρχει σπίτι εργατικό και φτωχού αγρότη, χωρίς άνεργο και πεινασμένους...» διαπιστώνει ο Τύπος. Στην κατάσταση αυτή αποδίδει στο σύνολό του την «επιδημία αυτοκτονιών».